TABLET BAĞIMLISI ÇOCUKLAR

Gün geçtikçe ruhsal durumlarımızı tarif etmek için yeni kavramlara ihtiyaç duyuyoruz. Psikiyatrların tanı koyarken başvurdukları, Amerikan Psikiyatri Derneği tarafından düzenlenen DSM’de (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı) yapılan revizyonların nedeni de budur. Çok değil on yıl önceleri “bağımlılık dendiğinde akla daha ziyade alkol ve madde bağımlılıkları gelirdi. Oysa günümüzde, bağımlılık denildiğinde profesyonellerin aklına “teknoloji” de geliyor.

Son yıllarda, teknoloji bağımlılığı üzerine sürdürülen önleyici ve tedavi edici çalışmalar oldukça arttı. Bilgisayar, internet ya da oyun bağımlılığı olarak da tanımlanan bu durumların hepsini içerek şekilde “teknoloji bağımlılığı” tanımı kullanılabilir. Kişinin bağımlı olduğu teknolojik materyalin yoksunluğu esnasında gösterdiği tepkilerin, alkol ya da psikoaktif bir maddeye bağımlı kimselerin tepkileriyle benzeşmesi durumun ciddiyetini sergiliyor. Dünya’da yalnız teknoloji bağımlılığıyla ilgilenen yataklı psikiyatri klinikleri ya da departmanları açılıyor. Teknolojiyi kontrolsüz kullanan bir nüfus olarak ne yazık ki ülkemizde de birçok çocuk ve yetişkin teknoloji bağımlılığına yakalanmış ya da sınırda bir yerde duruyorlar. Daha da kötüsü çoğumuz bunun farkında bile değiliz.

Geçtiğimiz aylarda sosyal medyada bir video paylaşıldı. Çocuğuna yemek yedirebilmek için çareyi kendi kafasına tablet bağlamakta bulan bir annenin halleriydi izlediklerimiz. Videoyu izleyen ve paylaşan hemen herkes, annenin bulduğu çözümün ne kadar “yaratıcı” olduğundan söz etti. Oysa bir şeyi atladık: “teknoloji bağımlılığı” yaşı düşüyor.

En az diğer bağımlılık türleri kadar insan ruhsallığını tahrip eden teknoloji bağımlılığının başlama yaşı oldukça düştü. Önceleri bir maddeye başlama ve bağımlılık geliştirme yaşının on küsürlü yaşlara düştüğünden endişe ederken şimdilerde teknoloji bağımlılığına anne babalar farkında olmadan çok daha küçük yaşlarda neden oluyorlar.

Geçtiğimiz günlerde bir restoranda oturan aileyi izliyorum. On yaşlarındaki oğlan çocukları bir elindeki çatalla yemek yemeğe gayret ederken diğer eliyle masanın üzerine bıraktığı tabletini kurcalıyordu. Çocuk, gözlerini tabletinden ayıramadığı için çatalına taktığı patatesi bir türlü ağzına denk getiremeyip yere düşürdü. Az sonra henüz bir yaşlarında olan kız çocukları ağlamaya başladı. Anne baba yemeklerini bırakıp bebeğe yöneldiler. Tüm çabalarına rağmen bebeği susturmayı başaramadılar. Baba, çantasından bir hamlede çıkardığı cep telefonundan sesli bir şeyler açarak bebeğe yaklaştırdı. Birkaç saniye geçmedi ki bebek sustu ve bütün dikkatini ekranda dönen toplara verdi.

Bu ve benzeri örneklerle sıklıkla karşılaşıyoruz. Birçok anne baba hemen her yaştan çocuklarını sakinleştirmek, dikkatini başka yöne çekmek ya da başından savmak için televizyon, akıllı telefon ya da tabletlerden medet umuyor. Doğduğu andan itibaren çocuğun ruhsal dinginliği için teknolojik cihazlara başvuran anne babalar, ilerleyen yıllarda çocukları bu cihazları ellerinden düşürmedikleri için yakınıyorlar.

“Ne yaparsak yapalım bir türlü tabletini elinden alamıyoruz.”

“Babası bilgisayarın fişini çekince bizimkisi adeta deliye dönüyor.”

“Televizyonun başından saatlerce kaldıramıyoruz.”

Bu serzenişleri yardım almak için başvuran ebeveynlerden sıklıkla duyuyorum. Bir zamanlar neden oldukları, kolaylaştırdıkları bağımlılık ile bugün mücadele etmeye çalışıyorlar; ama ne yazık ki o kadar da başarılı değiller.

Bir kimsede herhangi bir “şey”e karşı bağımlılığın gelişmesinde genetik yatkınlıklar, psikanalitik faktörler ve öğrenmeler etkilidir. Öğrenme etkeninde ise anne babaların rolü büyüktür. Örneğin sigarayı düşünün. Daha önce hiç denemediniz, gergin bir an yaşıyorsunuz ve arkadaşınız “yak bir tane, rahatlarsın” dedi. Yaktınız ve gerçekten kendinizi biraz daha iyi hissettiniz. Bu durumda sigarayı sizi rahatlatan bir şey olarak kodlarsınız zihninize. Doğduğu andan itibaren ağlamaması, uyuması, sakinleşmesi, rahatlaması ve iyi hissetmesi için kendisine birtakım teknolojik cihazlar kontrolsüzce sunulmuş çocuğun ilerleyen yaşlarda bir bağımlılık oluşturması şaşılacak bir durum değil.

Elbette günümüzde çocukların teknolojiden bihaber büyümeleri mümkün görünmüyor; fakat teknolojiyi ihtiyaç duydukları yaşlarda, ihtiyaç duydukları amaçlar için kullanmaları mümkün. Bunu sağlayacak olan ise çocukların yeryüzündeki rehberleri olan anne babalardır. Aksi halde hayata dokunan “gerçek” insanlar yerine; prizlere bağlı, camdan ekranlara dokunarak yaşayan kimseleri daha çok göreceğiz etrafımızda.