Teknoloji (ekran) bağımlığı nedir? Nasıl oluşur?

Merhaba,

Sizlerle çalışma alanlarımdan biri olan ve çeşitli eğitim kurumlarında gerçekleştirdiğim teknoloji (ekran) bağımlılığı seminerlerini temel alan bir yazı paylaşacağım.

Öncelikle teknolojinin ne olduğundan bahsetmek istiyorum. Teknoloji, günlük kullanımda insan yeteneklerini genişletmek ve insan ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılan bilgi olarak adlandırılabilir. Bu noktada teknoloji için farklı dallarında farklı meyveleri olan bir ağaç benzetmesi yapılabilir. Bu ağaç, çeşitli meyveleri ile hayatımızdaki birçok ihtiyacı giderir. Neler teknoloji olarak adlandırılabilir diye baktığımızda bazı kaynakların takvim ve abaküsün ilk teknolojik ürünler olduğunu yazarken bazı kaynakların da ateşi temel aldığını görmekteyiz; ancak sonuç olarak teknoloji öyle bir süreçtir ki yıllar önce ateşin bulunmasıyla başlayarak dünyanın dışındaki su kaynaklarını araştıracak bir boyuta dönüşmüştür.

Günlük yaşantımızda çok fazla farkında olmasak da aslında teknolojinin bize sunduğu birçok ürünle hayatımızı daha kolay devam ettirmekteyiz. Eskiden saatler, günler süren işlemleri şu anda otomatik olarak yapabiliyoruz. Teknolojik ürünlerden en göz önünde olanları bilgisayar, cep telefonu, televizyon gibi ekranlar aracılığıyla hayatımıza giren ürünlerdir.

Peki, nasıl oluyor da sürekli insanın yararına gibi gözüken teknoloji zararlı ve bağımlılık yaratan bir hale gelebiliyor?

İşte bu noktada biraz bağımlılığa ve teknoloji bağımlılığı kavramlarına yakından bakmak gerekiyor. Bağımlılık, kişinin nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Bağımlılık denince akla bağımlılık yapan maddelerin kullanımı ve ihtiyacı gelmektedir. Aslında bu yaklaşım bir miktar doğru olmakla birlikte yanlış bir anlayışın doğmasına sebebiyet verebilir. Çünkü bağımlılık mekanizması temelde aynı işleyip bağımlılık yaratan ürünler çeşitlilik gösterebilir. Daha net açıklayacak olursak, bağımlılık süreçlerinde (bağımlılık yapan kimyasallar hariç) ne kullanıldığından daha çok ne için kullanıldığı daha önemlidir. Yani “Stresimi alıyor.” denilerek kullanılan, başvurulan, ilgilenilen birçok öğe bağımlılık yapabilir ve bunlardan bir tanesi de teknoloji olabilir. Biz teknolojiyi fayda sağlamak, gelişimimizi devam ettirmek, dünya ile bağlantımızı güncel tutmak için kullanıyorsak bu anlaşılabilir bir şeydir; ancak üzüldüğümüz zamanlarda ya da duygusal ve psikolojik olarak kendimizi eksik/kötü hissettiğimiz zamanlarda bir çareymişçesine kullanıyorsak teknoloji de diğer bütün ürünler gibi bağımlılık yapabilir. Bu süreç ile birlikte teknoloji bağımlılığı için de teknoloji kullanımında bağımlılık özellikleri gösterilmesidir diyebiliriz.

Peki, potansiyel bağımlı adayları kimler olabilir? En çok görülen bağımlı profillerine bakacak olursak karşımıza teknolojiye olduğundan fazla zaman ayıran ve harcadığı vakit kadar ondan faydalanmayan, bu sebeple günlük işlevlerini kaybeden kişiler çıkıyor. Bahsi geçen kişilerin aynı zamanda;

• Teknolojisiz kaldığında sorun yaşayan,

• Teknolojisiz kaldığında bir kontrol kaybı yaşayacakmış belirtileri gösteren,

• Teknolojik ürünler ile ilgilenmediğinde de onları düşünen,

• Günlük gelirini ve ihtiyacından fazlasını teknoloji yatırımı olarak kullanan ve bu durumda yaşamını devam ettirmekte maddi zorluk yaşayan,

• Mutsuz ve duygusal olarak olumsuz anlarda teknolojiye başvuran,

… kişiler olduğu görülmüştür. (Ögel, 2012)

Yukarıda bahsettiğim konuya ve belirtilere dair zorlandığınız noktalar varsa en yakın ruh sağlığı kuruluşuna gitmeniz bağımlılık süreçlerinin oluşumunun engellenmesi veya hâlihazırdaki bağımlılık döngüsünün kırılması için önemli bir adım olacaktır.