YÜKSEKTEKİ BARIŞ

Karşı konulmaz çekim gücü ve cazibesiyle moda dünyasının en ikonik modüllerinden olan stiletto, bayanı özgürlük yürüyüşünde hiç yalnız bırakmadı. Bayanı nesneleştirmekle de suçlandı, gücünün sembolü de oldu. Karantinadan çıkışta eski statüsünü yeniden kazanmaya çok istekli.

Rahatlığın ön plana çıktığı, athleisure giysinin moda dünyasına damga vurduğu ve pandemiyle birlikte toplumsallaşmanın, ofis hayatının ve gece gezmelerinin en aza indiği bir devirde topuklu ayakkabılara methiye düzmek pek kolay olacağa benzemiyor. Ama bu yazının devamında spor ayakkabılar, eşofmanlar, artık giyilmeyen sutyenler ya da oversize sweatshirt’lerle ilgili bilgiler bulamayacaksınız.

Geride bıraktığımız devirde tüm bunları ziyadesiyle hatmettiğinize inanarak sayfayı çeviriyor, haydi biraz şıklık, biraz zarafet, biraz seksapel diyerek topuklu ayakkabıları yeniden hayatımıza dahil ediyoruz. Hem ne dersiniz, yükselerek, doruktan bakarak, ayaklarınızı yerden keserek “yerde” olan gerçeklerden bir müddetliğine uzaklaşmak hiç de kötü bir fikir değil; hele de gidişatı değiştirmek pek mümkün görünmüyorsa… Pandemi şimdilik bize eşlik edeceğe benziyor, o halde o yokken sürdürdüğümüz giysi alışkanlıklarıyla yeniden barışmak için hâlâ ne bekliyoruz?

Stiletto’ların etek ve elbiselerle giyildiğinde bacakların zarafetini apaçık ortaya çıkardığı yadsınamaz bir gerçek. Bacaklarına ve topuklular üzerinde yürüyebilme yeteneğine güvenenler, etek uzunluklarını kısaltıp topukları da yükseltebilir.Bu ortada stiletto’lar jean ve taytlarla kullanıldığında spor stili baştan aşağı değiştiriyor, aksesuarın tek başına nasıl bir gücü olduğunu gösteriyor.

Hayır, hayalperest değiliz, gerçekleri yadsımıyoruz. Geçtiğimiz periyotta tüm dünyada topuklu ayakkabı satışlarının gerilediğini, insanların babet ve spor ayakkabıya yöneldiğini bilmeyen kalmadı. Ve evet toplumsal dinamiklere asla sırt çevirmeyen moda dizayncıları da bu gerçekler doğrultusunda hareket ederek moda severe eşofmandan robdöşambra ev giysisini en “stylish” şekilde sunmayı başardı.

Ama Sonbahar/Kış 2021-22 koleksiyonlarının birbirinden renkli, eğlenceli, sevinçli, desenli ve seksi modülleri karantinada kötü halde sıkılan ruhlarımıza ruhsal destek verip memnunluk hapı yerine geçerken bir yandan da bize unuttuklarımızı hatırlatıyor, sokağın dinamizmini gösteriyor ve haydi harekete geç diyor. Christian Louboutin’leri, Elie Saab ve Jimmy Choo topuklu ayakkabılarıyla Paris’te salınan Lily Collins’in başrolde olduğu Emily in Paris dizisinin şimdilerde neden bu kadar tanınan olduğunu tahmin etmek güç değil. Giyinme ortamı bulamasak da artık spor ayakkabıdan çok topuklu ayakkabıları görmek istiyor, modanın giydirmekten öte hayal kurduran, düş satan özelliğine sığınmak istiyoruz.

2000’lerin abartılı tarzı, fetiş modasının geri dönüşü ve yürekli görünümler pandemide yitirdiğimiz gösterişli giyinme içgüdüsünü bize yeniden armağan ederken stiletto’nun ikonik isimleri, Louboutin’den Alexandre Vauthier’ye Aquazzura’dan Manolo Blahnik’e birçok marka bizleri “yüksek” dileklerinin peşinden koşmaya davet ediyor. Geçmişi ta 16. yüzyıla uzanan topuklu ayakkabı yahut stiletto; hiç bugünkü kadar çok arzulanmamıştı!

Pandemi döneminde kullanımı süratle artan elektrikli scooter’lar moda haftalarında da popülerleşirken şık tarzlara eşlik ediyor. Trafikte sıkışmayı engelleyen bu süratli, pratik ulaşım aracında stiletto’larınızla istikrar sağlamak için topuğu 5-7 cm arasında olan bir ayakkabı seçin.

ANTİK ÇAĞDAN 70’LERE BİR GÜÇ KISSASI

Her daim asaletin, güç ve zenginliğin simgesi olarak kabul edilen topuklu ayakkabıları, 16. yüzyılda (“chopines” yani takunya olarak anılıyorlardı) Venedik’te bayanlar elbiseleri çamura batmasın diye kullanıyorlardı. 17. yüzyıldaysa Batı Asya’da at binen askerler ayaklarını üzengiye iyi yerleştirebilmek için topuklu ayakkabı giyerlerdi. 18. yüzyılda Fransız hükümdarı 14. Louis’nin otoritesini vurgulamak amacıyla sarayında kırmızı renkte topuklu ayakkabılarla salındığını okuyunca aklınıza yıllar sonra kırmızı tabanlı ikonik stiletto’larıyla ünlenen Fransız dizayncı Christian Louboutin gelebilir. Aralarında bir bağ olup olmadığını bilmiyoruz, ama Louboutin, Paris kabaresinden ve Crazy Horse dansçılarından ilham aldığını birçok defa söylemiştir.

Topuklu ayakkabıların keşfi Antik Çağ’a uzansa da günümüzde Sex and the City, Emily in Paris benzeri moda ve tarz temalı dizilerde gördüğümüz stiletto’ların tarihi 1950’lerde başlıyor. Salvatore Ferragamo, Andre Perugia ve Roger Vivier’nin isimleri stiletto’ların doğuşuyla anılsa da asıl Roger Vivier topuğa metalden bir kamış sokarak stiletto’yu yaratmış, onu Christian Dior’un II. Dünya Savaşı’nın yokluk yılları sonraki imza attığı “New Look”un feminen ve şık giysi tarzı dahilinde bayanlara sunarak, Monsieur Dior’un efsanevi ince bel siluetini bu seksi ve iğne topuklu ayakkabılarla tamamlamıştır. İsmini ince uçlu bir cins İtalyan bıçağından alan stiletto’da tüm yükün ayak parmakları ve tabana baskı yapmaması için yeni teknolojiler denenmiş, topuklar ilk başlarda beş cm yükseklikte üretilmiştir. Ferragamo’nun 12 cm’ye kadar yükselttiği stiletto’lar, 50’li ve 60’lı yıllarda dişiliğin, seksapelin ve özgüvenin sembolü olarak Gina Lollobrigida, Ava Gardner ve Marilyn Monroe benzeri ünlülerin ayaklarında daha da popülerlik kazanır.

Burberry

Müellif Caroline Cox “Talon Aiguille” isimli kitabında, “Baby-boomer” jenerasyonunu doğuran ve bu yıllarda daha çok ev içi rolleriyle tanımlanan, meskenlerinde terlikle gezen bayanların gece olduğunda önlüklerini çıkarıp eşlerinin karşısına topuklu ayakkabılarıyla çıktıklarını, seksi topukların onları ev kadınlığı statüsünden ve domestik rollerinden kurtarıp özgür kıldığını muharrir. Ne de olsa, topuklu ayakkabılarla ev işi değil fakat seks yapılır. 70’lerdeyse feministlerin topuklu ayakkabıları tu kaka etmelerinin gerisinde Cox’un kitabında yazdığı fikirler, kısaca topuklu ayakkabıların bayanların eril isteklere boyun eğmeleri olarak yorumlanması vardır.

Bayanları cinsel olarak objeleştirdiği ve “erotik” modüllere indirgediği düşünülen topuklu ayakkabılar, 70’lerde bayan özgürleşmesiyle zıt kutuplarda yer alırken, sıhhate da uygun olmadığı ve hareketi kısıtladığı benzeri münasebetlerle daha da değersizleştirilir.

1950’li yıllarda ince ve uzun topuğu geliştiren, bugünkü stiletto’ların yaratıcısı Fransız dizayncı Roger Vivier ayakkabıları taşlar, tokalar, ipek, tül ve kadifelerle süsleyip onları nadide birer mücevhere dönüştürdü.

TOPUKLU YAHUT SPOR AYAKKABI, SEÇİM SİZİN!

70’lerde punk hareketinin ve Vivienne Westwood’un isyankarlık, bayan gücü ve protest ruhla özdeşleştirdiği topuklu ayakkabılar, 80’lerde öne çıkan “power dressing” tarzının de tesiriyle, indirgendiği “erotik obje” etiketinden sıyrılır, dişi olduğu kadar güçlü, stiletto’larını meslek hayatında ve/ya da sevgilisini baştan çıkarmak için kullanmakta özgür, istediğini giyinerek seksapelini kendi denetim eden, özgüvenli bir bayan kimliğiyle anılmaya başlar. 1990’lar ve 2000’lerde Sex and the City dizisinde Carrie Bradshaw’un tarzında ölümsüzleşen stiletto’lar, Carrie’nin istediğinde spor ayakkabılarını, istediğinde topuklularını giyerek her iki usulde da kendini seksi ve hoş hissetmesiyle, aslında seçimlerinde özgür genç jenerasyonun da temsilcisi olur. Carrie Bradshaw kristal tokalı saten kumaşlı ve sivri uçlu Manolo Blahnik stiletto’larını da ikonik bir kesim olarak moda tarihine armağan ederken, aynı periyotta Christian Louboutin kırmızı tabanlı ayakkabılarıyla bayanlara en hoş düşleri kurdurmaya başlamıştır bile…

HEM MOOD’UMUZU, HEM DE BİZİ YÜKSELTİYOR

Moda giydirir ama en çok da düş kurdurur ve memnunluk verir. Şu sıralar düş kurmaya ve estetik hazlar yaşamaya ziyadesiyle muhtaçlığımız var. Moda dizayncıları ihtişamıyla dikkat çeken, bir bakışta kişinin modunu yükseltirken aynı vakitte fizikî olarak da onu “yükselten” stiletto’larla içinde yaşadığımız periyoda, sevinç, renk ve heyecan katmayı başarıyor.

Pandemi her ne kadar alışveriş alışkanlıklarını değiştirse de örneğin Christian Louboutin markasının muvaffakiyet grafiğinde asla gerilememesi, bayanların şık, seksi ve dişi görünmekten vazgeçmediğinin ispatı. Ayrıyeten pandemi olsa da, ta 16. yüzyıla uzanan güçlü tarihi, güçlü altyapısı ve bayanın özgürleşme seyahatinin eşlikçisi olarak topuklu ayakkabı yahut çağdaş ismiyle stiletto’lar gündemden asla silinmez. Silinmeyi bırakın, morallerin yerle bir olduğu günümüzde gümbür gümbür geliyor ve yere daha güçlü basıyorlar.

İnsanların mutsuz olup içe dönük yaşadıkları pandemi benzeri krizler sonrası moda dünyasının eğlenceli, şık, seksi ve çarpıcı trendlerle sahnelere dönüş yaptığını biliyoruz. Bu sezon topuklu ayakkabıların önlenemez yükselişi de bu doğrultuda yorumlanabilir. Uzun eldivenler, küçük elbiseler benzeri seksi ve göz alıcı modüllerin öne çıktığı şu periyotta mood’unuzu anında yükselten topuklu ayakkabılardan vazgeçmeyin.

Sonbahar/Kış 2021-22 trendleri arasında başı çeken fetiş giysi, 2000’ler modası ve gösterişli kıyafetler; stiletto’ları da başrole taşıyor. Balmain’den Jimmy Choo’ya, Valentino’dan Aquazzura’ya birçok marka ürettikleri bu rengarenk yüksek sanat yapıtlarıyla yalnızca moda dünyasının düşsel ve oyuncu yanını beslemekle kalmıyor, cinselliğin, dişiliğin, protest ruhun ve karşı durmanın da tarihini yazıyor, yazmaya da devam edecek.

Yazı: Selin Miloşyan

Fotoğraflar: Getty Images Türkiye, Imaxtree.com

ELLE TÜRKİYE Mart 2022 sayısından alınmıştır.