İKONİK TASARIMCILAR DİJİTAL PLATFORMLARDA

Kültür ve moda tarihinde yer edinmiş eşsiz isimleri beyazperdede yahut televizyonda izlemek neden eğlenceli? Yanıt kolay. Drama ve gerçeklikten ne kadar sapmış olabileceğini bilmediğimizden ötürü oluşan gizem! Neden ekranların karşısına geçiyoruz? Karşılık yeniden kolay. Güzel kıyafetleri görmeyi ve dedikoduyu da seviyoruz. Donatella Versace; Ryan Murphy’nin yüksek bütçeli The Assasination of Gianni Versace’sinden sonra, Murphy’nin gerçekleri saptırdığından yakınmıştı. (Yine de kendisini canlandıran Penelope Cruz’u övmek konusunda utangaç davranmamıştı ama.) Benzer bir haber sirkülasyonu Netflix’in bir diğer dizayncı öyküsü Halston sonrasında da yayılmıştı, Gucci ailesini de unutmamak lazım. Olayları gerçekçi bir şekilde öğrenmek istesek Wikipedia kayıtları; yahut onlardan oluşmuş YouTube belgesellerini izleyebiliriz. Kabul tüm bu isimler için müzeler stantlar bile düzenliyor, ama gerçeklere dayanan kurmacanın dayanılmaz cazibesi seyir zevkini artırıyor. Ve husus moda olunca güzel kıyafetler izlemeye karşı koyamıyoruz.

Tasarımcıların sansasyonel ömürleri, içinde yaşadıkları devrin bohem ve başına buyruk Paris’i (Paris ne zaman ilham vermiyor ki gerçi) ve destansı aşkları başta Yves Saint Laurent ve Coco Chanel olmak üzere, onların hayatlarının sürekli cazibeli, yüksek bütçeli üretimlere adapte edilmesine yol açtı.

Birbirlerine rakip iki streaming platformu, moda dünyasının en yaratıcı, en temelli periyodunun perde gerisine götürecek 2023’te bizi. Biri özel hayatına dair pek de bir şeyler bilmediğimiz Cristóbal Balenciaga’nın yıldızlaştığı yılları anlatıyor. İspanya’dan Fransa’ya doğru başlayan moda göçünü, tek değil, her tip bayan için tasarlayan ilhamını köklerinden, sanattan alan moda tasarımcısının yükselişini yansıtacak. Oburu çıkış noktasını güya Ryan Murphy’nin “Feud” ismini verdiği antoloji serisinden alıyor gibi. Haset, hasımlık ve rezalet! Paris’in orta yerinde birbirleriyle yarışan iki isim. Coco Chanel ve Christian Dior!

EZELİ REKABET CHANEL, DIOR’A KARŞI HAKKINDA NE BİLİYORUZ?

Apple TV+’ın The New Look dizisinde Oscar ödüllü Juliette Binoche Coco Chanel’i canlandırıyor, Ben Mendelsohn’u ise Monsieur Dior rolünde izliyoruz. (Bu ortada Chanel, büyük ihtimalle sinema ve TV dünyasında Kraliçe II. Elizabeth sonrasında en çok canlandırılan bayan figürlerden biri.) Üretim ismini, Christian Dior’un savaş sonrası tasarım larına atfedilen The New Look’tan alıyor. İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki Paris’e götürüyor bizi ve her iki tasarımcının arasındaki ezeli rekabete odaklanıyor. Dior’un meteorik yükselişini, Chanel’in ikinci plana atılışını izlerken devrin yıldız Fransız dizayncılarını da yan rollerde izleyeceğiz. Balmain, Balenciaga, Givenchy, Pierre Cardin, Yves Saint Laurent öykünün birer kesimi.

NELERİ GÖRMEK İSTERİZ?

Diss atmak rapçilerin dünyasından moda tasarımcılarının arasına transfer edilse, bu işin kraliçesi kesinlikle Coco Chanel olurdu. Christian Dior’u bayanın ruhundan, vücudundan anlamayan bir erkek dizayncı olarak tanımlıyordu. Hatta biraz daha ileri giderek onun dizaynlarını giyenlerin gülünç durduklarını söylemişti. Bir anlık bir hırs mı yoksa nitekim bu türlü mi düşünüyor bilmiyoruz. Fakat bu söz endüstri içinde en az “ekmek yoksa pasta yesinler” sözü kadar tekrara düşmüş bir telaffuz.

Coco Chanel’in laf attığı isim bir tek Dior değil, sivri lisanından nasibini alan Elsa Schiaparelli de. Küçümseyerek, “Kıyafet yapan İtalyan sanatçı” demişti onun için. Bu bana biraz birkaç sene önce Kendall Jenner’ın “Diğer kızlar gibi günde 30 defileye çıkamam” skandalını anımsatıyor.

Chanel, Dior’un dizaynlarını 19. yüzyıldan kalmış bağnaz fikirlere ve eski koltuklara benzetirken; Christian Dior’un asıl yaptığı bayan vücudunu yücelten siluetlerle imza atmaktı. New Look, moda dünyasında açılan yeni bir dönemi de işaret ediyordu.

Dior güzelliği yüceltirken, zarafete değer verirken Chanel Amerikan modasının pragmatik büyüsüne kapılmıştı. Periyotta, okyanusun öte yakasından fanları daha çoktu. Hatta 1947 yılında Christian Dior, Birleşik Devletler’de bir koleksiyonunu sunduktan sonra neredeyse yuhalanmış. Defile sonrasında Time, “New Look’a karşı mısınız, destekliyor musunuz” şeklinde başlık atmış. Dizide bu anı Juliette Binoche’ın şuh ve sinsi kahkahaları eşliğinde izlemek istemez misiniz?

İkisinin rekabeti, daha doğrusu Chanel’in Dior’u bu kadar sevmemesi de garipsenebilir. Çünkü iki dizayncı birbirlerinin büsbütün zıttı dizaynlar yapıyorlardı. Chanel, maskülen ayrıntılarla bayanları güçlendirdiğini düşünüyordu. Dior ise bunu feminen çizgilerle yapıyordu. Şahane bir feminist tartışma konusu. Dizide bunu da görmek isteriz.

Moda dünyasında birbirlerinden bu kadar nefret eden öbür kişilikler de yok değil elbette. Yves Saint Laurent ve Karl Lagerfeld, Tyra ve Naomi, (Naomi, Tyra’ya asla ben olamayacaksın demişti hatta) ve Armani ile Versace! Kuşkusuz bu kıssaları de izlemeyi isteriz!

USTALARIN USTASI: CRISTÓBAL HAKKINDA NE BİLİYORUZ?

Balenciaga, Disney+’ın ilk özgün İspanyol içeriği olacak. İspanya’nın en itibarlı ödülleri olan Goya’larda bol adaylığı bulunan bir isme teslim edildiğinden ortaya çıkacak işin kalitesinden ve Disney imzasından da görkemli masalsılığın eksik olmayacağına emin üzereyiz. Bir balıkçının oğlu olarak büyüyen Cristóbal Balenciaga’nın modaya el atmak istemesi elitist çevrelerce hor görülür. Dizi, dizaynlarıyla önümüzdeki 100 yılın gidişatına taraf vererek bir başkaldırıya imza atan Cristóbal’ın mücadelesiyle başlıyor. Altı bölümden oluşan dizi Madrid, Bordeaux, Paris başta olmak üzere Güney Avrupa’nın 85 farklı noktasında çekilmiş. Prodüksiyondan hiçbir şey esirgenmemiş, güzel.

NELERİ GÖRMEK İSTERİZ?

Cristóbal Balenciaga diğer ünlü tasarımcıların tersine göz önünde olmayı pek sevmiyor. Bu yüzden onun kimi hususlar hakkındaki gerçek düşüncelerini bilmiyoruz. Ayrıyeten tek bir gerçek aşkının olduğunu biliyoruz, ama fazlası? İşte dizinin en ilgi cazibeli yanlarından biri hayatına dalabilecek olmamız.

Kesinlikle Balenciaga’nın yıldızlaştığı anı izlemek isteriz ama! Belçika kralı Baudouin ile evlenecek Fabiola de Mora y Aragón’un 1960’taki düğünü ve o gelinliği tasarlaması merkezde yer alıyor. Bu çıkış noktasının nereye bağlanacağını düşünmek biraz farklı. Çünkü Balenciaga’nın aklımızda yer eden ilk anısı bu değil. Ama Balenciaga’nın en verimli yıllarının 50’li ve 60’lı yıllar olduğunu biliyoruz.

Cristóbal Balenciaga hakkında bilinen değiştirilemez tek şey onun ustaların ustası olması. Bunu yalnızca moda tarihçileri, moda fanları yahut ölümüne Balenciaga âşıkları söylemiyor. Christian Dior’un şahsen kendisi onu usta ilan etmişti. Coco Chanel ise “Couture dizayncısı olmanın hakkını veren tek isim” demişti. İngiliz fotoğrafçı Cecil Beaton onu modanın Picasso’su olarak tanımlıyordu. Women’s Wear Daily, ölümünün akabinde “Kral Öldü” başlığını atmış.

Olağan dışı teknik bilgisiyle Cristóbal Balenciaga’nın ihtilal yarattığı su götürmez bir gerçek. Yani meslektaşlarının ona methiyeler düzmesi kaçınılmaz. Yeteneği de terzi olan annesinden geliyor. Bugün Gen Z, influencer’lar ve sokak tarzı fanları tarafından yere göğe sığdırılamayan Balenciaga bir vakitler ‘ayrıcalıklı’ ve nüfuzlu eski Avrupa aristokratlarının uğrak couture konutuydu. Museo Balenciaga bu eşsiz tasarım konutunu “Görkemli bir servete sahip müşterilerin uğrak yeri olan varlıklı bir atölye” olarak tanımlıyor. Kendini bu lüks dizaynlara adayanlara da Balenciagas deniyor. Mona Von Bismarck, Barbara Hutton, Grace Kelly Balenciagas’ın üyesi. Diana Vreeland “Balenciaga giyiyorsanız, odadaki tek bayan sizsiniz” diyor. Tüm bu isimleri, onların tasarımcıyla olan alakalarını, tahminen kokteyl saatindeki dedikoduları bir yana, üstte tasvir edilen bu küstah ve şık dünyanın ne kadar dizide olacağını merak ediyorum. Vładzio Zawrorowski d’Attainville’le olan münasebetini, ölümünden sonra hissettiklerini, o öldükten sonra ona adadığı tamamı siyah kıyafetlerden oluşan koleksiyonu yaratırken hissettiklerini de…

Tasarımcı-ünlü münasebetlerinin en merak edilenlerinden, iki sıkı dostun arkadaşlığını görebilecek miyiz mesela? Grace Kelly, Balenciaga’nın en şık kokteyl elbiseleriyle çıkıyordu davetlilerin karşısına. Bir usta çırak öyküsü; Balenciaga ve Hubert de Givenchy’nin atölyedeki münasebetlerini taşıyacaklar mı ekrana? Bunların hepsi merak konusu. 1968’de Cristóbal Balenciaga için modellik yapan Danielle Slavik bu yıl Demna’nın Sonbahar/Kış 2022-23 koleksiyon sunumunda da podyumdaydı mesela. Gerçek hisleri neydi sanki? İleri sarılmış bir sahneyle bunun da karşılığını alsak keşke…

Yazı: Aykun Taşdöner
Fotoğraflar: GETTY IMAGES TÜRKİYE

ELLE Türkiye Ekim 2022 sayısından alınmıştır.