E-ticaret pazaryerleri hakkında Rekabet Kurumundan veri uyarısı

Birden fazla satıcının tek siteden satış yaptığı e-ticaret pazaryeri platformlarına ilişkin hazırlanan Rekabet Kurumu tarafından hazırlanan raporda, tüketicilere bilgi saklılığı ihtarında bulunulurken, bu sitelerin “ücretsiz” sundukları hizmetler karşılığında tüketicilerin bilgilerini topladığına işaret edildi.

Rekabet Kurumunun, muhtemel rekabet meselelerinin tespiti ve bunlarla mücadelede aktif siyaset araçlarının belirlenmesi emeliyle başlattığı bölüm incelemesi kapsamında hazırlanan “e-Pazaryeri Platformları Dal İncelemesi En son Raporu” tamamlandı.

Rapora göre e-pazaryeri platformları pazarında “kendini kayırma” davranışlarına rastlanıyor. Bu kapsamda “listeleme ve sıralamalarda kendi eserine öncelik sağlama”, “satıcı bilgilerinin kullanılması ile kendi satıcısı olduğu eserlerde haksız avantaj temin etme” ve “ilişkili hizmetlerinden faydalanan satıcılara, diğer satıcılara oranla haksız avantaj temin etme” gibi bahisler ön plana çıkıyor.

Müşterilere farklı fiyatlar gösteriliyor

E-pazaryeri platformlarında tüketicilere yönelik “fiyat ayrımcılığı” uygulandığı ortaya çıkıyor. Fiyat ayrımcılığı, “benzer pozisyondaki tüketici kümelerine aynı ürün için farklı fiyatların uygulanması” olarak biliniyor.

Algoritmalar, pazaryerlerinin tüketicilere şahsileştirilmiş fiyatlar uygulamasına imkan tanıyor. Bu durumda, birtakım tüketiciler, aynı ürün için başkalarına kıyasla daha fazla ödeme yapıyor. Böylelikle pazaryerinin muhakkak satışlardan, diğer satışlarına kıyasla daha yüksek kar elde etmesi sağlanıyor.

E-pazaryeri platformlarınca uygulanan sadakat programlarıyla tüketicilere, “puan/hediye paracık” yahut “hediye çeki/kuponu” kazanıp ilgili pazaryerindeki alışverişlerde harcayabilme, indirimlerden öncelikli haberdar olabilme, ücretsiz kargo imkanından yararlanabilme, müşteri hizmetlerinden öncelikli faydalanabilme gibi ayrıcalıklar veriliyor.

Sadakat programları, tüketicilerin alternatif aramaktan yahut çoklu erişim tercihlerinden caymalarına neden olabiliyor.

Ücretsiz hizmete karşılık bilgi toplanıyor

Rapora göre, pazaryerleri, tüketicileri platformuna çekmek için birtakım hizmetleri mali bir bedel talep etmeden, yani “ücretsiz” sunma yoluna gidebiliyor. Lakin burada kullanılan “ücretsiz hizmet” ifadesi genel olarak aldatıcı kabul ediliyor. Platformlar, “ücretsiz” sundukları hizmetlerin karşılığını tüketici datalarıyla temin ediyor. Münasebetiyle tüketiciler bu hizmetleri almanın karşılığında ücret ödemeseler de aslında bilgileriyle bir ödeme yapmış oluyor.

Platformlar bakımından tüketici dataları, mali karşılığı bulunan bir varlık olarak görülüyor. Platformlar, topladıkları tüketici verisi arttıkça hem onların tercihlerini daha doğru tahmin ederek pazarlama stratejilerini geliştiriyor hem de tüketicilere yönelik reklamları daha maksatlı hale getirebiliyor. Böylelikle reklam verenlerin, ödeme yapma istekliliği artıyor.

Tüketiciler, nakdî bir bedel alınmadan sunulan hizmetlerin cazibesine kapılıp datalarını paylaşma noktasında hassaslıklarını kaybedebiliyor.

Hangi bilgileri topluyorlar?

Pazaryerleri, tüketicilerden, isim ve soyadı, e-posta adresi, telefon numarası, adres bilgisi, doğum günü, tanışma, evlilik ve nişan yıl dönümü tarihleri, banka hesap, kredi kartı ile IBAN numarası, ses, arama, yazışma, sosyal medya yazışma ve şikayet kayıtları, IP adresi, internet sitesi giriş çıkış, şifre, parola bilgileri, üyelik tarihi, alışveriş geçmişi, anket ve çerez (cookie) kayıtları temel olmak üzere epeyce geniş ve hatta genişletilebilecek bir yelpazede data topluyor.

Düzmece yorumlar var

Raporda, tüketici tercihlerini etkileyen en önemli ögeler arasında gelen yorumlar konusunda da ihtarlara yer verildi. Bu yorumlardan olumsuz olanlarının alt sıralara gizlendiği ya da uydurma yorumların bulunabildiğine işaret edildi.