ŞEFKAT YORGUNLUĞU

Şefkat, yardım ettiğimiz şahıslar için şahane bir armağandır. Talihsizliğini çözme ya da acısını giderme isteğiyle birlikte acı çeken bir kişi için derin bir empati tecrübesidir. Şefkat derinden ödüllendirici olabilse de, bilhassa yardımcı rolümüz sırasında diğerlerinin travmatik tecrübelerine sık sık maruz kalıyorsak, bunun bir bedeli de olabilir.

İkincil şok ve gerilim tepkisi olarak da bilinen şefkat (merhamet) yorgunluğu, travma geçirmiş ya da çok önemli duygusal baskı altında olan şahıslara yardım etmekten ya da yardım etmeyi istemekten kaynaklanan bir gerilim tipini tanımlar. Şefkat yorgunluğu, kişinin zihinsel ve fizikî sıhhatini baltalayabilen, ilgilerini ve diğerlerine bakma hünerini olumsuz etkileyebilen önemli bir meseledir.

Şefkat yorgunluğunu anlamak
Şefkat yorgunluğu bazen tükenmişlik olarak isimlendirilse da biraz farklı bir kavramdır. Tükenmişliğin tersine, merhamet yorgunluğu yüksek oranda tedavi edilebilir ve daha az tahmin edilebilir olabilir. Şefkat yorgunluğunun başlangıcı ani olabilirken tükenmişlik çoklukla zamanla ortaya çıkar. Ek olarak, şiddetli tükenmişlik olayları bazen bunu yaşayan kişinin iş ya da meslek değiştirmesini gerektirir, lakin ekseriyetle çalışma ortamında bir değişiklik gerekmeden önce şefkat yorgunluğunu önlemek ya da tedavi etmek için tedbirler alınabilir.

Merhamet (şefkat) yorgunluğu, diğer gerilim faktörlerinin habercisi ya da semptomu olabilir. Terapistler, terapinin tesirli olması için şefkat ve empati kullanmak üzere eğitildiklerinden, duygusal gerilime ve merhamet yorgunluğuna karşı bilhassa savunmasızdırlar. Terapistler için merhamet yorgunluğu, tedavi edilmediği takdirde, bilhassa de terapide bakımları altındakilere yarar sağlamayan terapötik hizmetler sağlıyorlarsa, etik ve yasal sonuçlar doğurabilir.

Şefkat yorgunluğunun belirtilerinden kimileri nelerdir?
Şefkat yorgunluğu, onu deneyimleyen insanlara fizikî, zihinsel, ruhsal ve duygusal bir zarar verebilir. Bu yorgunluk, aşağıdakiler gibi bir dizi semptom ve davranışta kendini gösterebilir:

● Kronik fizikî ve duygusal yorgunluk
● Kilo kaybı
● Baş ağrısı
● Kendini hor görme duyguları
● Diğerleriyle ilgilenmek için azalmış yetenek ya da ilgi
● Duyarsızlaşma
● Zihinsel ve/veya fizikî yorgunluk
● Öfke ve sinirlilik
● Anksiyete ve/veya depresyon
● Davetsiz düşünceler
● Uyku problemleri / Uyumakta zorluk
● Basitçe ürkmek
● Geçmişe dönüşler
● Aşırı uyanıklık
● Yardım ettiğiniz belli etkinliklerden, durumlardan ya da insanlardan kaçınma
● Başarısız hissetmek
● Verimlilikte düşüşler
● Duygusal uyuşukluk
● Şahsî ve profesyonel hayatı ayırmada sorun
● Sempati ve empati yaşama kapasitesinde azalma
● Fonksiyonsuz başa çıkma davranışları, örneğin alkol ya da uyuşturucuları berbata kullanmak
● Azaltılmış karar verme yeteneği
● İlişkisiz hissetmek
● İşten alınan memnuniyet ya da keyifte azalma (Zayıf iş tatmini)
● Empati yorgunluğu

Şefkat yorgunluğu ve empati yorgunluğu tabirleri bazen birbirinin yerine kullanılır. Lakin kimi şefkat yorgunluğu modelleri, şefkat yorgunluğunun gelişiminde empatinin rolü konusunda hemfikir olmadığından, bu mevzuyu biraz karıştırabilir.

Uzmanlara göre, empati kurma yeteneği olmadan şefkat yorgunluğuna çok az yer vardır, zira empati çalışmaya yardım etmek ve önemseme gerilimini yaşamak için gereklidir. Empatik ilgi, örneğin hizmet sunarak acı çeken insanlara yardım etmek için itici güçtür.

Yardıma ihtiyacı olan birine yönelik empatik reaksiyonumuz, kişinin acısını nasıl gidermeye çalıştığımızdır ve bizi onların duygusal reaksiyonlarını paylaşmaya yönlendirebilir. “Merhamet stresi” empatik tepki vermenin sonucudur ve kişinin acısını azaltmak için devam eden arzuyu temsil eder. Merhamet gerilimi şiddetliyse ve/veya diğer ömür gerilimleriyle birleşiyorsa, duygusal olarak bunaltıcı olabilen ve empati kurmayı zorlaştırabilen şefkat yorgunluğuna yol açabilir.

Şefkat yorgunluğu neden olur?
Şefkat yorgunluğunun iki bileşeni vardır: ikincil travmatik gerilim ve tükenmişlik. İşimiz sıkıntı içinde olan ya da travma yaşayan başkalarına yardım etmek olduğunda, onlarla empati kurmak için acı çeken kişinin bakış açısını benimsememiz gerekir. Bunu yaparak, mecburî olarak, birlikte çalıştığımız yahut yardım ettiğimiz belli birinin duygusal gücüne ve travmasına maruz kalırız, bu da ikincil travmatik gerilime yol açabilir. Zamanla tükenmişlik yaşayabilir ve yardım çalışmamızın olumlu bir tesiri olmadığını hissedebiliriz.

Öyleyse, bize zararı varsa neden şefkatli işler yapmaya devam ediyoruz? Uzmanlara göre, bunu şefkat tatmini için yapıyoruz; besleyici olabilecek diğerlerine yardım etmenin olumlu ve zevkli tecrübesi. Eşzamanlı olarak şefkat doyumu ve yorgunluğu yaşayabilirsiniz, lakin şefkat yorgunluğu ağır bastığında, şefkat doyumu hissetme yeteneğinizi baltalayabilir.

Merhamet yorgunluğuna karşı tükenmişlik ve ikincil travmatik stres
Tükenmişlik ve ikincil travmatik gerilim, merhamet yorgunluğunun her iki bileşenidir, lakin bu yapılar birbirinden farklıdır. Uzun süre gerilimli olduğumuzda, fizikî, zihinsel ve duygusal bir bitkinlik durumuna ulaşabiliriz: tükenmişlik. Tükenmişliğin çeşitli sebepleri olabilir ve bilhassa diğer birinin travmasına maruz kaldıktan sonra ortaya çıkmaz. Buna karşılık, ikincil travmatik gerilim, birini acısından kurtaramadığımızda ortaya çıkar ve biz onların acısıyla sorunlu ve meşgul oluruz. İkincil travmanın semptomları, travma sonrası gerilim bozukluğuna çok benzer görünebilir. Tükenmişlik oluşur ve yavaş yavaş hakim olur. İkincil travmatik gerilim tecrübesi tipik olarak süratlidir, lakin tükenmişlik tecrübesine katkıda bulunabilir.

Kimler şefkat yorgunluğu geliştirme riski altında?
Merhamet yorgunluğu çok çeşitli kişiyi etkileyebilir. Düzenli olarak yardım etme ya da iyileştirme kapasitesinde çalışan bireyler arasında yaygın olma eğilimindedir. Örneğin terapistler, terapide tanıştıkları insanların kıssaları ve tecrübeleri iş dışındaki hayatlarını etkilemeye başladığında merhamet yorgunluğu yaşayabilirler. Hemşireler, kendilerinden günlük olarak talep edilen empati ve şefkat nedeniyle, ağır iş yükleri, hastaların aşırı talepleri ve uzun çalışma saatleri ile uğraşırken merhamet yorgunluğu yaşayabilirler.

Şefkat yorgunluğu nasıl önlenebilir?
Davranış, iş ve iş dışındaki omurdaki değişiklikleri tanımak için öz-farkındalık ve öz-izleme uygulamak, merhamet yorgunluğunu önlemenin ilk adımıdır. Çalışma ortamınızda gayri resmi ya da resmi denetleyici ve akıl hocası ilişkileri geliştirmek, şefkat yorgunluğundan etkilendiğinizi fark etmenize de yardımcı olabilir.

Bu uygulamalar ayrıyeten merhamet yorgunluğunu önlemeye yardımcı olabilir:
● Gerilimli iş yüklerini azaltmak
● Uyku sistemlerini izleme
● Düzenli tatil yapmak
● Meditasyon
● Günlük tutma
● İş sorunlarını işlemek için ferdî terapi aramak
● Düzenli egzersiz

Şeffaf yorgunluğu nasıl tedavi edilir?
Merhamet yorgunluğu belirtileri ortaya çıktığında, gücünüzü şunlara odaklamak yararlı olabilir:

● Güvenilen bir kişi ve/veya bir ruh sağlığı uzmanıyla hisler hakkında konuşmak
● Merhamet yorgunluğu ve bunun insanları nasıl etkilediği hakkında daha fazla şey öğrenmek
● Düzenli idman yapma taahhüdü vermek
● Sağlıklı bir diyet geliştirmek
● Dinlendirici bir uyku çekmek
● İşten farklı hobiler geliştirmek
● Olumlu başa çıkma stratejileri geliştirmek
● Grupları ve ağları desteklemek için ulaşmak

Çoğu zaman, şefkat yorgunluğu yaşayan insanlar, zor fikir ve hislerin üstesinden gelmelerine ve sağlıklı başa çıkma sistemlerine odaklanmalarına yardımcı olması bir profesyonel dayanağı arayacaklardır.