MS ve Bitkinlik

MS’ te görülen bitkinlik ve yorgunluk (fatig) hastanın günlük işlerini veya yapması gereken işlerini yapmasına engel olan fiziksel ve/veya mental enerji yokluğu durumu olarak tanımlanabilir. Ağrı gibi fatig de subjektif bir kavram olup hastanın yaşam kalitesini ciddi olarak olumsuz etkileyen bir durumdur. Fatig, sağlıklı bireylerdeki halsizlikten farklı bir durumdur.

MS’ te Fatig ne Sıklıkla Görülür ?

Fatig MS’ te çok sık görülmektedir. Bir çalışmada sıklığı yüzde seksenin üzerinde bulunmuştur. MS’ in her tipinde ve her aşamasında görülebilir. MS hastaları tarafından en çok şikayet edilen ve hastaların ifadelerine göre en can sıkıcı semptom olarak öne çıkmaktadır.

Fatig, zihinsel ve fiziksel aktiviteyi dolayısıyla yaşam kalitesini bozmaktadır. Fatig hastanın diğer nörolojik semptomlarından bağımsız olarak dizabiliteye (özürlülük, engellilik) yol açmaktadır. Fatig, işte, sosyal ortamlarda ve boş vakitlerde yapılan aktivitelerin bozulmasına yol açmaktadır.

MS’ te Fatig Neden Olur?

MS’ te görülen fatig’ in tam olarak nedeni bilinmemektedir. Olası nedenler olarak araştırılmakta olanlar arasında;

-Bağışıklık sisteminin bozukluğu

-Sinir sistemi ile endokrin(hormonal) sistemin uyumsuz çalışması

-Sinir iletim bozuklukları

-Merkezi sinir sisteminin bazı bölümlerinin düşük metabolik aktivite göstermesi

-Miyelin hasarı nedeniyle sinir sisteminin işlevlerini tam olarak yerine getirememesi sayılabilir.

Fatig’ e Yol Açabilen MS Dışı Diğer Nedenler Nelerdir ?

Fatig MS hastalığının direkt olarak yol açabildiği bir durumdur. Ancak bazı eşlik eden tablolar fatig gelişmesini veya şiddetinin artmasına neden olmaktadır. MS hastalarında fatig varlığı ve şiddeti değerlendirilirken mutlaka katkıda bulunabilecek diğer faktörler de sorgulanmalıdır. Bu faktörler;

• Hastanın kullanmakta olduğu tüm ilaçlar mutlaka sorgulanmalıdır. Sedasyon ve uykuya yol açabilecek ilaçların varlığı araştırılmalı varsa sonlandırılmalıdır.

• Depresyon varlığı mutlaka sorgulanmalı varsa MS konusunda deneyimli bir psikiyatrist tarafından değerlendirilmeli ve etkin tedavisi düzenlenmelidir.

• Fatig tablosuna yol açabilecek ya da arttırabilecek kronik medikal durumların dışlanması amacıyla ayrıntılı laboratuvar incelemesi yapılmalıdır. (B12 eksikliği, idrar yolu enfeksiyonu, anemi, hipotiroidizm, karaciğer veya böbrek hastalığı gibi)

• Detaylı bir muayene ve değerlendirme ile yeni hastalık aktivitesi açısından hastayı takip eden nöroloji uzmanı tarfından araştırılmalıdır. Fatig, MS alevlenmesinin başlangıç semptomu olabilir.

• Yaşam tarzı, alışkanlıklar ayrıntılı sorgulanmalıdır. (alkol, sigara kullanımı, uykusuzluk, uyuşturucu madde kullanımı vb.)

Fatig’in İlaç Dışı Tedavisi Var mıdır ?

İlaç dışı tedaviler hastaya ilaç başlamadan önce değerlendirilmesi gerekn yaklaşımlardır.

Aerobik egzersizin fatig’ in azalmasında faydalı olduğuna dair yayınlar mevcuttur. Bu nedenle egzersiz fatig’ i olan hastalarda önerilmektedir. Ancak egzersizin tipi, süresi, sıklığı hastanın mevcut durumuna göre şekillendirilmelidir. MS konusunda deneyimli bir fizyoterapist tarafından ayrıntılı değerlendirilen hastanın mevcut tablosuna en uygun ev egzersiz programları düzenlenmelidir. Hastaların egzersiz programlarından ancak birkaç hafta sonra fayda görmeye başlayacakları konusunda bilgilendirilmelidir.

Etkili enerji kullanım stratejileri hastaların gün boyu enerjilerinin nasıl en etkin bir biçimde kullanacakları konusunda fayda sağlayabilmektedir. Bu stratejiler genellikle bir ergoterapist (occupational therapist) tarafından düzenlenmektedir. Hedef çoğunlukla hastaların sınırlı enerjilerinin en anlamlı ve önemli aktivitelere harcamalarını sağlamak, önemsiz ve faydasız işlere fazla enerji harcamalarının önüne geçmektir.

Öneriler;

• Yardımcı araç kullanımı

• Çevresel faktörlerin iyileştirilmesi

• Planlı kısa uykular veya dinlenme araları

• Aktivite günlüğü tutma

• Uyku hijyenini arttırmaya yönelik tavsiyeler

• Stresle başa çıkma yöntemlerinin kullanımı

Sıcaklığa hassasiyet nedeniyle oluşan fatig’ in azaltılmasında soğutucu aletler kullanılabilir. Bu aletler sıcak havalarda kullanılabileceği gibi egzersiz esnasında da kullanılabilmektedir.

Etkin ve uygun uyku hijyeni mutlaka vurgulanmalıdır. Ayrıca bilişsel davranışçı terapi ve diğer davranışsal veya relaksasyon teknikleri, fatig ile başa çıkmada önerilen diğer yöntemler arasında sayılabilir.

MS hastalarında görülen fatig’ in tedavisinde kafein genellikle önerilmemektedir. Bunun nedenleri arasında kafeinin diüretik etkileri nedeniyle zaten idrar tutamama tablosu olan veya eğilimi olan hastalarda bu durumu arttırabilmesi sayılabilir. Bir diğer neden ise yaklaşık 9 saat kadar sürebilen etkileri nedeniyle uyku bozukluklarına yol açabilme potansiyelidir.